Het Vinkje: een gezonde keuze?

19 Okt
Sinds half augustus wordt Het Vinkje, "het keurmerk voor gezondere voeding", weer actief gepromoot. Op tv komt het keurmerk langs als slotonderdeel van verschillende commercials voor producten die het keurmerk op de verpakking dragen en ook in C1000 Magazine, Allerhande, Lekker Doen, Hallo Jumbo, Keukentafelgids, Boodschappen en Ditjes & Datjes wordt aandacht besteed aan Het Vinkje.

Sinds dit voorjaar hebben de overheid en Europese Commissie het Vinkje officieel toegelaten als het nationale voedselkeuzelogo. Ook het Voedingscentrum ondersteunt het keurmerk. Wetenschappers stellen onafhankelijk de criteria vast waaraan producten moeten voldoen om het Vinkje te mogen dragen. Er zijn richtlijnen voor onder meer verzadigd vet, suiker en zout. Een externe toetsingsinstantie controleert of een product inderdaad in aanmerking komt. Inmiddels hebben ruim 6.500 producten het Vinkje op hun verpakking.

het vinkje de beste check

Het lijkt maar wát handig, zo'n keurmerk waardoor je altijd weet wat een gezonde keuze is. Maar als het aan mij ligt, is het niet verstandig blind te varen op de keurmerkadviezen. Met gezond verstand kom je stukken verder!

Allereerst even de introductie van Het Vinkje zelf, aan de hand van de twee keurmerken die ze hanteren:

“Als je een product kiest met het groene Vinkje, heb je een gezonder basisvoedingsmiddel uit de Schijf van Vijf te pakken.”

Producten met de groene cirkel zijn bijvoorbeeld diepvriesspinazie, mango, sinaasappelsap, druiven, appelcompote, boontjes in blik, pasta, krieltjes, meergranen rijst, couscous, brood, crackers, muesli, friet, zonnebloemolie, olijfolie, frituurvet, halvarine, kip, gehakt, haring, tofu, kalkoen, ham, vleeswaren, vegetarische balletjes/schijven, melk, yoghurt, kaas, drinkyoghurt, chocolademelk
Belegde broodjes, maaltijdmixen, gemengde salades, kant-en-klaarmaaltijden en water uit een fles(je).

“Het blauwe Vinkje staat op verantwoorde producten die niet tot de Schijf van Vijf behoren, maar wel minder calorieën, verzadigd vet, suiker of zout bevatten.”

Producten die in aanmerking komen voor een blauw vinkje zijn bijvoorbeeld oplossoep, soep uit blik, soep in zak, pastasaus, mayonaise, ketchup, kerriesaus, curry, maaltijdsaus uit een zakje, frisdrank, vruchtendrank (< 99% sap), ice tea, thee, hagelslag, pindakaas, sandwichspread, jam, chocoladepasta, komkommersalade, zoutjes, drop, koekjes, bitterballen en ijs.

Natuurlijk krijgen niet zomaar alle voedingsmiddelen zo’n vinkje. Daar zijn per productgroep eisen voor opgesteld.

“De criteria zijn gericht op een vermindering van de hoeveelheid verzadigd vet, transvet, toegevoegde suikers en natrium in producten. Een WHO/FAO expertgroep heeft van deze nutriënten minder gunstige effecten op de gezondheid vastgesteld.”

het vinkje de betere kueze

Prima toch, die eisen?

Zo op het oog zijn de eisen die aan de producten met het Vinkje gesteld worden prima. Opvallend is bijvoorbeeld dat hier wél een keer gelet wordt op toegevoegde suiker in plaats van alleen de calorische waarde. Frisdrankproducenten blijven namelijk roepen dat suiker an sich geen kwaad kan (bijvoorbeeld in deze documentaire). Ook transvetten en een teveel aan zout is natuurlijk ongezond.

Maar ik heb wel degelijk het een en ander aan te merken op het vangnet van de huidige keurmerkeisen. Zo wordt er geen rekening gehouden met zoetstoffen, vallen in mijn ogen gezonde producten zoals noten en pinda’s niet onder het groene ‘basis’vinkje en krijgen sommige kunstmatige producten wel een Vinkje, waar het natuurlijke, E-nummerloze alternatief afvalt.

1 puurgezond2

Een paar voorbeelden:

  • Pinda’s, walnoten, hazelnoten en pistachenootjes zijn prima basisvoedsel, maar komen niet in aanmerking voor een vinkje. Terwijl noten echt supergezond zijn, zoals ik al wel eens vaker geschreven heb.


  • Gedroogd fruit mag ook een basisvinkje krijgen als er bergen suiker aan toegevoegd is, terwijl ongezoete gedroogde cranberry’s net zo lekker zijn en stukken gezonder.


  • Flesjes met mineraalwater krijgen een vinkje, terwijl we in Nederland prima kraanwater tot onze beschiking hebben.


  • Doordat de normen voor het vinkje uitonderhandeld zijn met de voedselproducenten, liggen sommige normen ongezond hoog. Zo krijgt bewerkt vlees met tot ruim 2 gram zout per 100 gram nog het vinkje.


  • Hetzelfde geldt voor kant-en-klaarmaaltijden: maaltijden met tot 4,5 gram zout krijgen nog steeds het vinkje. 4,5 gram zout is 75 procent van de maximale dagelijkse hoeveelheid, en vijf keer zoveel zout als een mens minimaal dagelijks nodig heeft!


  • Appelmoes met minder suiker (maar met extra zoetstoffen) is natuurlijk chemische troep, maar komt in aanmerking voor het groene vinkje voor ‘basisproduct’.



Wil je je zelf ook eens verdiepen in de documenten achter het vinkje? hier vind je de productiecriteria voor producenten. Het is een beetje taaie stof, maar daarom niet minder interessant.

Stel dat ik de normen zou mogen bepalen… Wat zou ik wijzigen?


  • Een veel lagere norm voor natrium. Dat staat wel in de kleine lettertjes als een doel voor de toekomst, maar dat is dus blijkbaar goed uitonderhandeld door producenten om die norm nu nog lekker hoog te hebben.


  • Ik zou de verhouding omega 3:omega 6 meenemen in de normen. Producten die jubelen over hun omega-3 mogen pas een vinkje krijgen als de verhouding maximaal 1:4 is (anders wordt de omega 3 niet eens door je lichaam opgenomen…)


  • Ik zou bij de basisproducten geen toegevoegde suiker toestaan. Als je gedroogd fruit met suiker toe zou willen staan, dan zou het in de categorie ‘extra’ moeten, net als snoepgoed.


  • Ik zou heel graag geen producten met zoetstoffen toe willen staan. Dat is nu misschien onhaalbaar, maar basisproducten met zoetstoffen zouden in elk geval niet voor het vinkje in aanmerking moeten komen. Een minder drastische oplossing zou een percentuele norm van de maximale aanvaardbare inname van de verschillende soorten zoetstoffen meenemen (net als bij zout al het geval is). Te veel aan zoetstoffen krijg je sneller dan je denkt, zelfs volgens de normen van het Voedingscentrum.


  • Transvetten (of producten waarbij transvetten ontstaan bij het aangeraden gebruik, zoals vloeibare bak- en braadboter) zouden een no-go moeten zijn.


  • het insignificantieniveau van suiker (2,5 g per 100 g) zou ik aanpassen naar 0,25 g toegevoegde suiker per 100 g. Nog liever naar nul, natuurlijk, maar dit zou al een hele verbetering zijn. Het insignificantieniveau wil zeggen dat tot dat niveau de hoeveelheid suiker als verwaarloosbaar wordt beschouwd.


  • Ik zou het vinkje voor aparte productcategorieën als ‘snacks’ schrappen. Daarin mag soms echt extreem veel zout zitten en gelden aparte eisen als ‘max 110 kcal voor snacks’ wat producenten stimuleert kleinere verpakkingen te maken. Het effect? Mensen nemen al snel twee van die kleine porties, bijvoorbeeld pakjes sultana’s, waardoor ze slechter uit zijn dan met de oorspronkelijke verpakking, met drie sultana’s in een pakje.


  • Als ik heel eerlijk ben zou ik misschien wel de hele blauwe categorie schrappen.. Want de ‘gezondere’ keuze uit allerlei soorten bewerkt voedsel, is nog steeds vaak verre van gezond. En pas nu ik dit artikel schrijf is mij dat gedoe met die twee verschillende kleuren duidelijk, dus de blauwe producten liften ten onrechte mee op de gezonde ‘air’ van de groene producten.


Overigens staat in het achterliggende document voor voedselproducenten wel het volgende:

“Omdat de lange termijn effecten van grote hoeveelheden polyolen (= een groep zoetstoffen) nog onduidelijk zijn, en omdat de vervanging van suikers door polyolen slechts een gedeeltelijke reductie van het energiegehalte van een product bewerkstelligen wordt aanbevolen andere opties voor suikerreductie te overwegen.”

Maar ja, welke producent zou nu iets uitdoen op zo’n ‘goedgemeend advies’ zonder consequenties?

Laat je even een berichtje achter?

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s